نارسایی پیشرفته کلیه میتواند تغییرات قابلتوجهی در زندگی روزمره بیمار ایجاد کند. افرادی که به دیالیز نیاز دارند، علاوه بر پیگیریهای پزشکی، باید برنامه مشخصی برای درمان، تغذیه، مصرف داروها و مراقبت از سلامت عمومی خود داشته باشند. در این میان، دیالیز در منزل برای برخی بیماران گزینهای قابل بررسی است که میتواند رفتوآمد به مراکز درمانی را کاهش دهد و امکان هماهنگی بیشتر درمان با زندگی شخصی را فراهم کند.
بااینحال، انجام دیالیز در خانه صرفاً به تهیه دستگاه یا تجهیزات محدود نمیشود. انتخاب بیمار مناسب، آموزش اصولی، آمادهسازی محیط، رعایت بهداشت، دسترسی به پشتیبانی پزشکی و توانایی تشخیص علائم هشدار، همگی در ایمنی درمان نقش دارند. همچنین، نوع دیالیز خانگی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا شرایط و مراقبتهای موردنیاز برای همودیالیز خانگی با دیالیز صفاقی متفاوت است.
در این مقاله، شرایط انجام دیالیز در منزل، تجهیزات موردنیاز، مراحل آمادهسازی بیمار و خانه، اصول مراقبت روزانه و نشانههایی که به پیگیری فوری پزشکی نیاز دارند، بررسی میشوند تا بیماران و خانوادههای آنها بتوانند با آگاهی بیشتری درباره این گزینه درمانی تصمیم بگیرند.

دیالیز در منزل چیست و چه انواعی دارد؟
دیالیز در منزل به انجام درمان دیالیز در محیط خانه، بهجای مراجعه برای هر جلسه به مرکز درمانی گفته میشود. این روش با توجه به وضعیت پزشکی بیمار، امکانات موجود و نظر تیم تخصصی میتواند به دو شکل اصلی انجام شود.
۱. همودیالیز در منزل
در همودیالیز خانگی، خون بیمار از طریق دسترسی عروقی وارد دستگاه میشود، از فیلتر مخصوص عبور میکند و پس از حذف بخشی از مواد زائد و مایعات اضافی به بدن بازمیگردد.
بیمار و در صورت نیاز مراقب او باید آموزشهای لازم را درباره آمادهسازی دستگاه، رعایت بهداشت، مراقبت از دسترسی عروقی، بررسی علائم حیاتی و واکنش به هشدارهای دستگاه دریافت کنند. همچنین باید بدانند در صورت بروز مشکل فنی یا علائم غیرعادی، چگونه درمان را مطابق دستورالعمل ایمنی مدیریت کنند و با چه فرد یا مرکزی تماس بگیرند.
برنامه همودیالیز خانگی ممکن است از نظر تعداد جلسات، مدت هر جلسه و زمانبندی با همودیالیز مرکزمحور متفاوت باشد. تعیین این موارد بر عهده تیم درمان است و بیمار نباید برای افزایش اثربخشی یا کاهش عوارض، برنامه را خودسرانه تغییر دهد.
۲. دیالیز صفاقی در منزل
در دیالیز صفاقی، از غشای صفاق در داخل شکم برای تبادل مواد زائد و مایعات استفاده میشود. محلول مخصوص از طریق کاتتر وارد حفره شکمی میشود، برای مدت تعیینشده در آن باقی میماند و سپس تخلیه میشود.
این روش معمولاً در خانه انجام میشود و میتواند به شکل تعویض دستی محلول در طول روز یا با کمک دستگاه چرخهساز، اغلب هنگام خواب، اجرا شود. بیمار باید روش صحیح تعویض محلول، مراقبت از کاتتر، رعایت اصول بهداشتی و شناسایی علائم احتمالی عفونت را بهطور کامل بیاموزد.
در هر دو روش، پیگیری منظم توسط متخصص کلیه و تیم دیالیز ضروری است. برای آشنایی عمومی با این درمان و کاربردهای آن، میتوان اطلاعات مربوط به دیالیز را نیز مطالعه کرد.
چه بیمارانی میتوانند دیالیز را در منزل انجام دهند؟
دیالیز خانگی برای همه بیماران مناسب نیست. انتخاب این روش باید بر اساس وضعیت پزشکی، توانایی انجام مراقبتهای لازم، شرایط خانه و امکان دریافت پشتیبانی صورت گیرد. سن بیمار بهتنهایی معیار مناسبی برای رد یا تأیید این روش نیست؛ زیرا توانایی عملکردی، وضعیت شناختی، بیماریهای همراه و حمایت موجود نیز اهمیت دارند.
وضعیت پزشکی بیمار
پیش از انتخاب دیالیز خانگی، متخصص کلیه باید شرایط عمومی بیمار، بیماریهای زمینهای، وضعیت قلب و عروق، نیازهای درمانی و مناسب بودن روش موردنظر را بررسی کند.
برای مثال، انجام همودیالیز خانگی به دسترسی عروقی مناسب و امکان مدیریت ایمن دستگاه نیاز دارد. در مقابل، دیالیز صفاقی مستلزم وجود شرایط مناسب برای قرار دادن و استفاده از کاتتر شکمی است. برخی بیماریهای شکمی، جراحیهای قبلی یا مشکلات خاص ممکن است بر انتخاب دیالیز صفاقی تأثیر بگذارند.
هیچیک از این عوامل بهتنهایی در همه شرایط مانع قطعی درمان خانگی نیستند؛ تصمیم نهایی باید بر اساس ارزیابی تخصصی و شرایط فردی گرفته شود.
توانایی یادگیری و اجرای مراحل درمان
بیمار باید بتواند آموزشها را درک کند و مراحل موردنیاز را با دقت انجام دهد. این موضوع شامل رعایت بهداشت، استفاده صحیح از تجهیزات، پیروی از برنامه درمانی و تشخیص موقعیتهایی است که به کمک پزشکی نیاز دارند.
اگر بیمار به دلیل محدودیت حرکتی، اختلال بینایی، مشکلات حافظه یا شرایط دیگر نتواند برخی مراحل را بهتنهایی انجام دهد، ممکن است حضور مراقب آموزشدیده ضروری باشد. وجود این محدودیتها لزوماً به معنای غیرممکن بودن دیالیز خانگی نیست؛ بلکه میزان حمایت موردنیاز باید از ابتدا مشخص شود.
امکان دریافت پشتیبانی
بیمار باید به تیم درمانی دسترسی داشته باشد تا بتواند درباره علائم غیرعادی، هشدارهای دستگاه، مشکلات تجهیزات یا تغییرات وضعیت جسمی خود راهنمایی بگیرد.
در همودیالیز خانگی، بعضی برنامهها حضور یک همراه آموزشدیده را الزامی میدانند و برخی برنامهها، در صورت احراز شرایط ایمنی، ممکن است اجازه انجام مستقل درمان را بدهند. در دیالیز صفاقی نیز داشتن فردی که در مواقع بیماری یا بروز مشکل کمک کند، میتواند مفید باشد.
بنابراین، پیش از شروع درمان باید مشخص شود که چه کسی مسئول کمک به بیمار است و در شرایط اضطراری چگونه میتوان با مرکز درمانی تماس گرفت.
شرایط و امکانات موردنیاز در خانه
محیط انجام دیالیز باید متناسب با روش انتخابشده، تمیز، ایمن و قابل مدیریت باشد. پیش از شروع درمان، تیم آموزش دیالیز خانگی ممکن است فضای خانه را ارزیابی کند و درباره محل انجام درمان، نگهداری تجهیزات و لوازم مصرفی راهنمایی ارائه دهد.
فضای مناسب برای انجام درمان
برای انجام دیالیز صفاقی، وجود فضایی تمیز و قابل آمادهسازی برای تعویض محلول اهمیت دارد. محل انجام کار باید امکان رعایت اصول بهداشتی را فراهم کند و تا حد امکان از گردوغبار و رفتوآمد غیرضروری دور باشد.
در همودیالیز خانگی، علاوه بر فضای مناسب برای بیمار و دستگاه، باید امکان دسترسی به تأسیسات موردنیاز فراهم باشد. برخی دستگاهها به اتصال مناسب برق، آب یا سیستم تخلیه نیاز دارند. الزامات دقیق به مدل دستگاه و برنامه درمانی بستگی دارد و باید پیش از نصب توسط افراد واجد صلاحیت بررسی شود.
نگهداری تجهیزات و لوازم مصرفی
بیمار باید فضای کافی برای نگهداری لوازم مصرفی، محلولها و تجهیزات جانبی داشته باشد. بستهبندیهای استریل باید تا زمان استفاده سالم و بسته باقی بمانند و محصولات طبق دستورالعمل سازنده نگهداری شوند.
همچنین باید موجودی لوازم بهصورت منظم بررسی شود تا بیمار هنگام نیاز با کمبود تجهیزات مواجه نشود. محلولها و اقلام مصرفی نباید در معرض شرایط نامناسب نگهداری قرار گیرند و استفاده از محصولات آسیبدیده، تاریخگذشته یا دارای بستهبندی مخدوش مجاز نیست.
در صورت استفاده از دستگاه، باید دستورالعمل نگهداری و نظافت آن رعایت شود. تعمیرات و تغییرات فنی نیز باید از مسیرهای مجاز و مطابق توصیه سازنده و تیم درمان انجام شوند.
رعایت اصول بهداشتی
بهداشت در دیالیز خانگی اهمیت اساسی دارد؛ بهویژه در دیالیز صفاقی که محلول از طریق کاتتر وارد حفره شکمی میشود. شستن و خشک کردن صحیح دستها، آمادهسازی محیط و جلوگیری از آلودگی اتصالات، بخش مهمی از آموزش بیمار است.
در همودیالیز خانگی نیز پاکیزگی محل انجام درمان، مراقبت از دسترسی عروقی و دفع ایمن اقلام مصرفشده اهمیت دارند. محل سوزنگذاری یا کاتتر باید مطابق آموزش تخصصی مراقبت شود و بیمار نباید مراحل استریل یا تجهیزات را به روشهای ابتکاری تغییر دهد.
آموزش بیمار پیش از شروع دیالیز خانگی
آموزش اصولی یکی از مهمترین پیشنیازهای دیالیز در منزل است. این آموزش باید توسط تیم تخصصی انجام شود و تا زمانی ادامه یابد که بیمار یا مراقب او بتواند مراحل موردنیاز را با اطمینان و مطابق استانداردهای ایمنی انجام دهد.
آموزش کار با دستگاه و تجهیزات
در همودیالیز خانگی، آموزش معمولاً شامل آشنایی با اجزای دستگاه، آمادهسازی سیستم، بررسی اتصالات، رعایت دستورالعملهای ایمنی و شناخت هشدارهای دستگاه است. بیمار باید بداند کدام هشدارها نیازمند بررسی فوری هستند و در چه شرایطی باید از ادامه کار خودداری کرده و کمک تخصصی دریافت کند.
در دیالیز صفاقی خودکار، آموزش شامل آمادهسازی دستگاه چرخهساز، اتصال صحیح لوازم و انجام مراحل درمان طبق نسخه است. بیمارانی که از دستگاه استفاده میکنند، باید درباره اقدام مناسب هنگام قطع برق یا بروز اختلال دستگاه نیز آموزش ببینند.
آموزش مراقبت از دسترسی درمانی
در همودیالیز خانگی، مراقبت از فیستول، گرافت یا کاتتر اهمیت زیادی دارد. بیمار باید علائم احتمالی عفونت، خونریزی یا اختلال جریان خون را بشناسد و در صورت مشاهده تغییرات غیرعادی، سریعاً با تیم درمان تماس بگیرد.
در دیالیز صفاقی، آموزش بر مراقبت از محل خروج کاتتر، رعایت بهداشت هنگام تعویض محلول و شناسایی علائم پریتونیت یا عفونت متمرکز است.
آموزش ثبت اطلاعات درمان
بیمار باید بداند کدام اطلاعات را ثبت کند و چگونه آنها را در اختیار تیم درمان قرار دهد. این اطلاعات ممکن است شامل زمان و مدت درمان، وزن، فشار خون، علائم تجربهشده، مشکلات دستگاه و سایر مواردی باشد که در برنامه مراقبتی تعیین شدهاند.
ثبت منظم اطلاعات میتواند به تیم درمان کمک کند تا تغییرات وضعیت بیمار را شناسایی کند و در صورت نیاز، برنامه درمانی را بازبینی کند.
مراقبت روزانه از بیمار در زمان دیالیز خانگی
مراقبت روزانه شامل رعایت برنامه درمانی، توجه به وضعیت جسمی، نگهداری صحیح تجهیزات و ارتباط مستمر با تیم پزشکی است.
رعایت برنامه تجویزشده
زمانبندی و مدت درمان باید دقیقاً مطابق نسخه باشد. حذف جلسات، کوتاه کردن درمان یا تغییر حجم محلول بدون هماهنگی میتواند اثربخشی درمان را کاهش دهد و باعث تجمع مواد زائد یا مایعات شود.
اگر بیمار به علت بیماری، مشکل فنی یا شرایط پیشبینینشده قادر به انجام درمان نیست، باید مطابق دستورالعملی که از تیم درمان دریافت کرده است اقدام کند و در صورت نیاز راهنمایی بگیرد.
پایش علائم حیاتی
بسته به نوع دیالیز و شرایط بیمار، ممکن است اندازهگیری فشار خون، وزن، نبض یا دمای بدن در زمانهای مشخص لازم باشد. پزشک یا پرستار باید توضیح دهد که کدام مقادیر برای بیمار اهمیت دارند و چه تغییراتی نیازمند تماس با مرکز درمانی هستند.
برای مثال، افزایش غیرمعمول وزن، تورم جدید، سرگیجه شدید یا تنگی نفس میتواند نشانهای از تغییر در وضعیت مایعات یا مشکل دیگری باشد. بیمار نباید صرفاً بر اساس یک عدد، درمان را تغییر دهد؛ بلکه باید از دستورالعمل اختصاصی تیم درمان پیروی کند.
رعایت رژیم غذایی و مصرف مایعات
نیازهای تغذیهای بیماران دیالیزی به وضعیت کلیه، نوع درمان، نتایج آزمایشها و بیماریهای همراه بستگی دارد. ممکن است لازم باشد مصرف نمک، پتاسیم، فسفر یا مایعات تنظیم شود. میزان پروتئین موردنیاز نیز باید متناسب با شرایط بیمار تعیین شود.
دیالیز خانگی به معنای آزاد بودن مصرف مایعات یا مواد غذایی نیست. حتی اگر برنامه درمانی انعطافپذیری بیشتری ایجاد کند، رعایت توصیههای پزشکی همچنان اهمیت دارد.
بیمار باید از تغییر خودسرانه رژیم غذایی یا مصرف مکملها خودداری کند و در صورت کاهش اشتها، کاهش وزن ناخواسته یا مشکلات گوارشی، موضوع را با تیم درمان در میان بگذارد.
مصرف صحیح داروها
بیماران مبتلا به نارسایی کلیه ممکن است به داروهایی برای کنترل فشار خون، کمخونی، اختلالات مواد معدنی یا بیماریهای زمینهای نیاز داشته باشند. مقدار و زمان مصرف بعضی داروها ممکن است با نوع و برنامه دیالیز ارتباط داشته باشد.
بنابراین، فهرست داروها باید بهروز نگه داشته شود و هرگونه تغییر در مصرف دارو با نظر پزشک یا داروساز انجام شود. مصرف داروهای بدون نسخه، فرآوردههای گیاهی و مکملها نیز باید پیش از استفاده بررسی شود؛ زیرا برخی از آنها ممکن است برای بیماران کلیوی مناسب نباشند.
پیشگیری از عفونت در دیالیز خانگی
عفونت یکی از مهمترین خطراتی است که باید در برنامه مراقبت از بیمار دیالیزی مورد توجه قرار گیرد. نوع عفونت به روش درمان بستگی دارد و اقدامات پیشگیرانه نیز باید متناسب با همان روش انجام شوند.
پیشگیری از عفونت در دیالیز صفاقی
در دیالیز صفاقی، رعایت بهداشت هنگام اتصال و جدا کردن تجهیزات و تعویض محلول اهمیت زیادی دارد. بیمار باید طبق آموزش، دستها را بهدرستی بشوید، محل انجام کار را آماده کند و از تماس بخشهای استریل با سطوح آلوده جلوگیری کند.
محل خروج کاتتر باید مطابق دستورالعمل تیم درمان بررسی و مراقبت شود. قرمزی، درد، تورم یا ترشح جدید در این محل باید گزارش شود.
یکی از نشانههای مهم هشدار، کدر شدن مایع تخلیهشده از شکم است؛ بهویژه اگر همراه با درد شکم، تب یا احساس ناخوشی باشد. این وضعیت میتواند نشانه پریتونیت باشد و نیازمند تماس فوری با تیم دیالیز صفاقی است.
پیشگیری از عفونت در همودیالیز خانگی
در همودیالیز خانگی، رعایت بهداشت دستها و مراقبت صحیح از دسترسی عروقی ضروری است. بیمار باید روش صحیح آمادهسازی پوست، استفاده از تجهیزات و مراقبت از محل دسترسی را مطابق آموزش انجام دهد.
تب، لرز، قرمزی، گرمی، درد یا ترشح غیرمعمول در محل دسترسی باید جدی گرفته شود. اگر خونریزی شدید رخ دهد یا خونریزی پس از اقدام اولیه مطابق آموزش متوقف نشود، دریافت کمک فوری ضروری است.
آموزش بیمار و مراقب، رعایت پروتکلهای بهداشتی و ارتباط منظم با تیم درمان از اقدامات کلیدی برای کاهش خطر عفونت هستند.
چه علائمی در دیالیز خانگی نیازمند پیگیری فوری هستند؟
بیمار و مراقب او باید پیش از شروع درمان بدانند در شرایط اضطراری چه اقدامی انجام دهند و چگونه با مرکز درمانی یا خدمات اورژانسی تماس بگیرند.
برخی از علائم مهم هشدار عبارتاند از:
- تنگی نفس شدید یا درد قفسه سینه؛
- غش، کاهش سطح هوشیاری یا گیجی ناگهانی؛
- خونریزی شدید یا خونریزیای که متوقف نمیشود؛
- تب و لرز همراه با احتمال عفونت؛
- درد شکم و کدر شدن مایع تخلیهشده در دیالیز صفاقی؛
- قرمزی، تورم یا ترشح در محل خروج کاتتر یا دسترسی عروقی؛
- اختلال ناگهانی در عملکرد فیستول یا تغییر واضح در لرزش معمول آن؛
- هشدار دستگاه یا مشکل فنی که طبق آموزش بیمار قابل مدیریت نیست.
در صورت بروز علائم شدید مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید، کاهش هوشیاری یا خونریزی قابلتوجه، باید فوراً از خدمات اورژانسی کمک گرفت. در موارد مشکوک به عفونت یا اختلال تجهیزات نیز تماس سریع با تیم دیالیز اهمیت دارد.
بیمار نباید برای دریافت راهنمایی پزشکی، اتصالات دستگاه یا کاتتر را بهصورت خودسرانه دستکاری کند یا اقداماتی خارج از آموزش خود انجام دهد.
نقش خانواده و مراقب در موفقیت دیالیز خانگی
حمایت خانواده میتواند به بیمار کمک کند تا برنامه درمان را بهتر دنبال کند و احساس تنهایی کمتری داشته باشد. بااینحال، مسئولیت مراقبت نباید بدون آموزش و برنامه مشخص بر عهده اعضای خانواده قرار گیرد.
اگر حضور مراقب برای اجرای درمان لازم است، او نیز باید آموزشهای مناسب را دریافت کند. این آموزش میتواند شامل آمادهسازی محیط، رعایت بهداشت، شناخت علائم هشدار و آشنایی با روش تماس با تیم درمان باشد.
اعضای خانواده همچنین میتوانند در مدیریت برنامه زمانی، تهیه لوازم، یادآوری ویزیتها و پیگیری آزمایشها نقش داشته باشند. در عین حال، لازم است استقلال و ترجیحات بیمار محترم شمرده شود و مراقبت به شکلی سازماندهی شود که فشار جسمی و روانی غیرضروری به بیمار یا مراقب وارد نشود.
گفتوگو با تیم درمان درباره نگرانیهای عملی، مشکلات خواب، محدودیتهای حرکتی و دشواریهای انجام مراحل درمان میتواند به یافتن راهحلهای مناسب کمک کند.
تجهیزات و لوازم موردنیاز برای دیالیز در منزل
نوع تجهیزات موردنیاز به روش درمان بستگی دارد. در همودیالیز خانگی، دستگاه دیالیز، لوازم مربوط به مدار خون، تجهیزات مراقبت از دسترسی عروقی و امکانات فنی موردنیاز دستگاه باید مطابق برنامه درمان فراهم شوند.
در دیالیز صفاقی، محلولهای دیالیز، کاتتر و لوازم اتصال، اقلام مراقبت از محل خروج کاتتر و در صورت استفاده از روش خودکار، دستگاه چرخهساز موردنیاز هستند.
صرف تهیه تجهیزات برای آغاز درمان کافی نیست. تجهیزات باید با روش تجویزشده سازگار باشند، بهدرستی نصب یا آمادهسازی شوند و مطابق دستورالعمل سازنده و تیم درمان مورد استفاده قرار گیرند.
در انتخاب لوازم مصرفی نیز توجه به سلامت بستهبندی، تاریخ مصرف، شرایط نگهداری و دستورالعمل استفاده اهمیت دارد. بیمار باید بداند در صورت کمبود تجهیزات، آسیبدیدگی بستهبندی یا بروز مشکل فنی از چه مسیر معتبری کمک بگیرد.
برای آشنایی بیشتر با شرایط و ملاحظات درمان خانگی، مطالعه اطلاعات مربوط به دیالیز در منزل میتواند مفید باشد. همچنین شفا کالا یکتا برای آشنایی با اطلاعات و محصولات حوزه تجهیزات پزشکی قابل بررسی است. انتخاب تجهیزات مورد استفاده در درمان باید بر اساس نسخه، استانداردهای مربوط و راهنمایی تیم تخصصی انجام شود.
آیا دیالیز در منزل برای همه افراد بهتر از مرکز درمانی است؟
خیر. دیالیز خانگی میتواند برای برخی بیماران مزایایی مانند کاهش رفتوآمد و انعطافپذیری بیشتر ایجاد کند، اما ممکن است مسئولیت بیشتری برای بیمار و خانواده به همراه داشته باشد. برخی افراد ترجیح میدهند مراحل درمان را کارکنان مرکز دیالیز انجام دهند؛ برخی دیگر نیز به دلیل شرایط پزشکی یا امکانات خانه نمیتوانند از روش خانگی استفاده کنند.
تصمیمگیری باید با توجه به نیازهای بالینی، توانایی انجام مراقبتها، شرایط زندگی، حمایت موجود و ترجیحات بیمار صورت گیرد. همچنین، امکان انجام درمان خانگی به معنی حذف مراجعههای پزشکی نیست. آزمایشهای دورهای، بررسی کفایت دیالیز، ارزیابی تغذیه و کنترل عوارض همچنان ضروری هستند.
بهترین روش، روشی است که نیازهای درمانی بیمار را تأمین کند و در عین حال، با شرایط واقعی زندگی او سازگار باشد. گفتوگوی صریح با متخصص کلیه و تیم آموزش دیالیز خانگی میتواند به روشن شدن مزایا، محدودیتها و مسئولیتهای هر گزینه کمک کند.
جمعبندی
دیالیز در منزل برای برخی بیماران مبتلا به نارسایی پیشرفته کلیه گزینهای مناسب است، اما شروع آن به ارزیابی پزشکی، آموزش کامل و آمادهسازی محیط زندگی نیاز دارد. همودیالیز خانگی و دیالیز صفاقی هرکدام تجهیزات، مراحل اجرایی و مراقبتهای خاص خود را دارند و انتخاب میان آنها باید متناسب با شرایط بیمار انجام شود.
رعایت اصول بهداشتی، مراقبت از دسترسی درمانی، ثبت اطلاعات لازم، پیروی از برنامه دارویی و تغذیهای و آگاهی از علائم هشدار از ارکان اصلی ایمنی درمان خانگی هستند. همچنین، دسترسی به تیم درمان و داشتن برنامه مشخص برای مدیریت مشکلات احتمالی نباید نادیده گرفته شود.
در نهایت، موفقیت دیالیز خانگی تنها به تجهیزات وابسته نیست؛ آموزش، پشتیبانی پزشکی، مشارکت بیمار و هماهنگی خانواده نیز نقش مهمی دارند. بیمارانی که به این روش علاقهمند هستند، بهتر است پیش از تصمیمگیری با متخصص کلیه مشورت کنند تا امکانپذیری درمان و الزامات آن بهطور دقیق بررسی شود.
این مطلب با هدف افزایش آگاهی عمومی تهیه شده است و جایگزین ارزیابی یا توصیه اختصاصی پزشک نیست. انتخاب نوع دیالیز و نحوه اجرای آن باید زیر نظر تیم تخصصی درمان انجام شود.


بدون دیدگاه